FÖSTUDAGSHUGLEIÐINGAR UM FJÖLBREYTILEIKA

HUGLEIÐING VIKUNNAR: ÓÞÆGILEGT SEM ER ERFITT AÐ ÚTSKÝRA

Í gegnum tíðina hefur 19. júní verið einlægur gleðidagur. Hann hefur einkennst af þakklæti í garð kvennanna sem fórnuðu mannorði sínu, geðheilsu og jafnvel lífi fyrir kosningarétt kvenna, gleði yfir því sem hefur áunnist og valdeflingu til að breyta því sem enn á eftir að breyta.

Upp á síðkastið hefur þó borið æ dekkri skugga á öll femínísk hátíðarhöld, enda stöndum við í alvarlegu mannréttindabakslagi. Bakslagið snýst ekki um eitthvað eitt, heldur samanstendur það af stjórnvaldsaðgerðum, málflutningi stjórnmálafólks, auknum fordómum og breyttri hegðun almennings. Þetta bakslag hefur nú þegar haft alvarleg áhrif á líf og líðan fólks og enn sér ekki fyrir endann á því.
 

ÓÞÆGILEGT

Einn pínulítill hluti af bakslaginu birtist í auknum vinsældum íslenska þjóðbúningsins á undanförnum árum. -Og já, ég veit, það er galið að gagnrýna það. Þessi vinsældaaukning er auðvitað falleg. Eða ætti að vera það.

Saga íslenska þjóðbúningsins er merkileg og fátt er flóknara en handverkið sem leiðir af sér þessar stórkostlegu flíkur. Það er auðvitað rammfemínískt í grunninn og ómetanlegt að viðhalda þekkingu og færni í þjóðbúningagerð. Ég ber endalausa virðingu fyrir konum sem kunna baldýringu og hafa handsaumað hvert listaverkið á fætur öðru allt fram til þessa dags. Og auðvitað var fallegt að sjá allar konurnar í þessum fallegu búningum á 17. júní í vikunni.

Samt er óþægindatilfinning í maganum á mér. Hún beinist ekki að konunum sem hafa lært að sauma eða klæðast þjóðbúningum á tyllidögum. Hún snýst um andrúmsloftið sem vinsældirnar spretta upp úr.
 

ÍSLENSKUR KVENLEIKI

Þrátt fyrir allar þær framfarir sem konur á Íslandi hafa knúið fram (eða kannski vegna þeirra), hafa áherslur samfélagsins aldrei verið íhaldssamari. Konum er legið á hálsi fyrir að eignast ekki nógu mörg börn, fyrir að setja þau of snemma á leikskóla og hafa þau þar of lengi. Kynjafræði er gerð tortryggileg, jafnrétti er sagt hafa gengið of langt (hvernig sem það má nú verða) og trad-wife-áhrifavaldar sem upphefja gamaldags kvenleika hafa aldrei verið vinsælli. Á sama tíma hefur rasískt hundaflaut ýtt undir ofuráherslu á þjóðleg gildi, ofnotkun á íslenska fánanum og ofverndun tungumálsins.

Óþægindatilfinningin sprettur upp úr þessu. Að konur skuli setjast niður til að sauma íslenska þjóðbúninginn akkúrat núna. Við þessar aðstæður, þegar þessar áherslur eru allar einhvern veginn að hræra í hausnum á okkur.
 

FLÓKIN ÞRÓUN

Eins og ég hef áður skrifað, og m.a. vísað í Jess Britvich, þá eiga samfélagsbreytingar sér alltaf flókinn og langan og torgreinilegan aðdaganda. Það er engin leið að segja hvar bakslagið byrjaði, hvenær eða hvernig og það er ekki hægt að segja hver byrjaði það. Það á sér stað með beinum og óbeinum skilaboðum, með upphafningu á ákveðnum gildum og efasemdum um önnur sem smátt og smátt breyta viðhorfum okkar, skoðunum og hegðun.

Þess vegna hljómar svo galið að benda á eitthvað eitt. Bakslagið er auðvitað ekki út af auknum vinsældum íslenska þjóðbúningsins og konurnar sem sauma og klæðast þjóðbúningum eru hvorki karlrembur né rasistar. En vinsældaukningin sprettur upp úr andrúmslofti sem hefur haft skaðleg áhrif á ýmislegt annað. Og það er óþægilegt.
 

TIL HAMINGJU MEÐ DAGINN

Ég er og verð alltaf þakklát fyrir þau réttindi sem formæður mínar tryggðu mér. Ég er stolt af því sem við samtímakonur höfum náð fram og ég er viss um að við eigum eftir að stöðva þetta bakslag einn góðan veðurdag. Til þess þurfum við að standa saman, vera gangrýnin, mótmæla afturför og finna leiðir til að halda áfram að tryggja gott og heilbrigt samfélag þar sem fólk af öllum kynjum getur ekki bara kosið á fjögurra ára fresti, heldur búið við öryggi, frelsi og sjálfstæði til að gera það sem því sýnist, þegar því sýnist.
 
Bestu kveðjur,
Sóley